Dương Minh Thực Chứng
-
Chủ chứng: Sốt không lui, nhật mụ triều nhiệt (sốt tăng lên vào tầm chiều), phiền bồn bồn chồn bất an, hoặc nói nhảm (thần hôn sảng ngữ), bụng đầy trướng đau, đại tiện bí kết hoặc nhiệt kết bàng lưu, lưỡi đỏ hoặc khô giáp, rêu vàng dầy, mạch trầm thực.
-
Biện chứng phân tích: Tà nhiệt truyền vào Tràng Vị, kết hợp với cặn bã đồ ăn trong ruột khô kết lại, gây tắc nghẽn khí cơ làm bụng đầy đau. Giờ Ngọ đến chiều là lúc Vị khí chủ lệnh, do nhiệt kết không thanh nên buổi chiều có sốt nhẹ/sốt triều, phiền bồn bất an. Nhiệt nhiễu thần minh thì phát ra nói nhảm.
-
Trị tắc: Khổ hàn hạ nhiệt (đắng lạnh hạ nhiệt), Tả hạ phủ thực.
-
Phương thuốc: Căn cứ vào chủ chứng khác nhau, lựa chọn sử dụng:
-
Đại Thừa Khí Thang (Đại hoàng, Hậu phác, Chỉ thực, Mang tiêu),
-
Tiểu Thừa Khí Thang (Đại hoàng, Hậu phác, Chỉ thực),
-
Điều Vị Thừa Khí Thang (Đại hoàng, Cam thảo, Mang tiêu).
-
Lưu ý: Đại Thừa Khí Thang dùng cho chứng Bĩ, Mãn, Táo, Thực đều có đủ; Tiểu Thừa Khí Thang dùng cho chứng Bĩ, Mãn, Thực mà Táo không rõ rệt; Điều Vị Thừa Khí Thang dùng cho chứng Táo, Thực mà Bĩ, Mãn không rõ rệt.
-
-
Gia giảm theo chứng:
-
Khi vận dụng các phương trên, có thể gia Kim ngân hoa, Liên kiều, Chi tử, Trúc diệp;
-
Nhiệt kết bàng lưu gia Xuyên liên, Biển đậu衣, Sinh cam thảo;
-
Đối với một số bệnh sốt cao nặng như Viêm não cấp tính, Viêm màng não lưu hành, Viêm não Nhật Bản B,… có thể dùng phối hợp với Bạch Hổ Thang để tăng cường hiệu quả thanh khí tả nhiệt đuổi độc, thần hôn nói nhảm có thể gia Tử Tuyết Đan, Ngưu Hoàng Thanh Tâm 丸 (Hoàn),…
-
Dinh Phân Phát Nhiệt
-
Chủ chứng: Sốt về đêm nặng hơn, phiền táo hoặc mê man mộng mị, hoặc thần hôn nói nhảm, môi khô nứt nẻ, lưỡi đỏ sẫm không rêu, nhij tiện (tiểu tiện/đại tiện) điều hòa, mạch tế sác.
-
Biện chứng phân tích: Dinh thuộc Âm, Âm chủ dạ (đêm), do đó tà nhiệt nhập vào Dinh phân thì nhiệt thế về đêm nặng hơn; Nhiệt thương dinh âm, tà xâm nhập Tâm bọc (Tâm bao), làm Tâm thần bị quấy rối nên phiền táo hoặc ngủ mê; Tà nhập Tâm bao thì thấy nói nhảm, miệng khát do nhiệt làm thương tổn Tân dịch.
-
Trị tắc: Thanh dinh thấu nhiệt.
-
Phương thuốc: Thanh Dinh Thang làm chủ: Ngưu giác (thay bằng Thủy ngưu giác), Nguyên sâm, Đan sâm, Liên kiều, Trúc diệp, Lô căn
Trích sách “Đổng Thị nhi khoa” NXB Trung Y trung dược xb xã (3/12/2013)
