Khi cô Khâu đến phòng khám, cô đã giãi bày hàng loạt triệu chứng khó chịu kéo dài: hoa mắt chóng mặt, buồn nôn, tức ngực, hồi hộp tim đập nhanh, đôi khi kèm theo cảm giác tê buốt từng cơn ở đầu ngón tay ngón chân. Đến đêm, cô rơi vào trạng thái 焦慮 (lo âu) khó ngủ, phải phụ thuộc vào thuốc an thần liều cao mới có thể chợp mắt chập chờn. Cô chia sẻ đã đi khám tại nhiều bệnh viện lớn, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm từ siêu âm tim, điện tâm đồ (ECG) đến xét nghiệm máu nhưng tất cả chỉ số đều bình thường. Dù vậy, các triệu chứng trên vẫn tái diễn gần như mỗi ngày khiến cuộc sống của cô gặp rất nhiều khó khăn. Trên thực tế, đây là biểu hiện điển hình của tình trạng Rối loạn thần kinh thực vật (Rối loạn thần kinh giao cảm). Hệ thần kinh thực vật gồm hai bộ phận chính: Hệ giao cảm và Hệ phó giao cảm. Chúng phân bố rộng khắp các cơ quan tạng phủ và mạch máu, chịu trách nhiệm điều hòa các chức năng sinh lý tự động của cơ thể.

• Hệ giao cảm giống như ‘chân ga’: Kích hoạt mạnh mẽ khi cơ thể gặp nguy hiểm hoặc áp lực, giúp tăng huyết áp, tăng nhịp tim, thúc đẩy não bộ và cơ bắp hoạt động tối đa để ứng phó với tình huống khẩn cấp.

• Hệ phó giao cảm giống như ‘chân phanh’: Giúp cơ thể thả lỏng, nghỉ ngơi, phục hồi năng lượng và duy trì trạng thái cân bằng. Bình thường, hai hệ thống này phối hợp nhịp nhàng như nhịp lắc của con lắc đồng hồ. Tuy nhiên, lối sống thiếu khoa học, chế độ ăn uống thất thường cùng áp lực công việc kéo dài ở con người hiện đại đã làm hệ thống này bị mất cân bằng — con lắc bị ‘kẹt’ về một bên hoặc dao động quá mức. Sự lệch nhịp này dẫn đến chuỗi bệnh lý lo âu hoặc các rối loạn thể chất liên quan đến tim mạch, thần kinh, tiêu hóa, sinh sản và các cơn đau mạn tính. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Tim mạch: Đau tức ngực, hồi hộp, tim đập nhanh.  Thân nhiệt & Cơ học: Dễ đổ mồ hôi, sốt nhẹ, đỏ mặt, run rẩy tay chân.

• Hô hấp & Tiêu hóa: Cảm giác vướng nghẹn ở cổ họng, khó thở, ngột ngạt, buồn nôn hoặc khó chịu vùng bụng.

• Thần kinh: Chóng mặt, tê bì hoặc châm chích các chi. Khi đã loại trừ các tổn thương thực thể qua các kiểm tra y tế thông thường, khả năng cao các triệu chứng trên xuất phát từ sự mất cân bằng thần kinh thực vật. Trong Đông y, trạng thái ‘con lắc bị kẹt’ hoặc dao động bất thường này được mô tả qua các chứng trạng như Khí trệ (氣滯), Can khí uất kết (肝氣鬱結) hoặc Can hỏa (肝火).

• Bài thuốc cốt lõi: Chủ yếu sử dụng các bài thuốc nhóm Sài Hồ (Chai Hu) để sơ can giải uất, kết hợp với nhóm Bán Hạ (Ban Xia) để hòa vị giáng nghịch.

• Gia giảm theo thể trạng: Tùy thuộc vào biện chứng từng bệnh nhân, thầy thuốc sẽ phối ngũ thêm các vị thuốc tư âm giáng hỏa,升阳 (thăng dương) bổ tỳ. Trường hợp kèm theo táo bón nặng, cần dùng thêm nhóm Đại Hoàng (Da Huang) để tả hỏa giải độc, nhuận tràng thông tiện. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 1 tuần đến 6 tháng tùy cơ địa và độ mãn tính. Nhờ kiên trì điều trị theo Đông y, những bệnh nhân như cô Khâu đã có thể giảm dần liều lượng thuốc an thần và không còn gặp tác dụng phụ ban ngày như buồn ngủ, mệt mỏi. Lời khuyên về dưỡng sinh và sinh hoạt: Đông y rất coi trọng việc ‘Dưỡng sinh nhiếp túc’

1. Tránh thức khuya: Giữ giờ giấc sinh hoạt và ngủ nghỉ khoa học.

2. Chế độ ăn uống: Hạn chế đồ ăn cay nóng, chiên xào nhiều dầu mỡ.

3. Tránh chất kích thích: Hạn chế tối đa các thực phẩm chứa caffeine hoặc theophylline như cà phê, trà đậm, nước ngọt có gas (cola) và socola để tránh làm kích thích hệ thần kinh giao cảm.