Tổng quan rách Sụn chêm: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Rách sụn chêm là gì?

Rách sụn chêm là tình trạng một phần hoặc toàn bộ sụn chêm ở khớp gối bị tổn thương. Sụn chêm là hai cấu trúc sụn hình bán nguyệt nằm giữa xương đùi và xương chày, có vai trò phân bố lực, hấp thụ chấn động, tăng độ ổn định và hỗ trợ chuyển động của khớp gối.

Mỗi khớp gối có hai sụn chêm:

• Sụn chêm trong: nằm ở phía trong khớp gối.
• Sụn chêm ngoài: nằm ở phía ngoài khớp gối.

Rách sụn chêm có thể xảy ra sau một chấn thương đột ngột, chẳng hạn như xoay gối mạnh khi bàn chân vẫn cố định trên mặt đất. Ở người lớn tuổi, sụn chêm có thể thoái hóa theo thời gian và dễ bị rách ngay cả khi thực hiện những động tác sinh hoạt thông thường.

Cấu tạo và vai trò của sụn chêm

Sụn chêm được cấu tạo chủ yếu từ mô sụn xơ, có độ đàn hồi và khả năng chịu lực tương đối cao. Sụn chêm giúp:

• Phân bố tải trọng giữa xương đùi và xương chày.
• Hấp thụ và giảm lực tác động lên khớp gối.
• Tăng diện tích tiếp xúc giữa các bề mặt khớp.
• Hỗ trợ sự ổn định của khớp gối.
• Giúp khớp gối vận động trơn tru.
• Góp phần bảo vệ sụn khớp khỏi tình trạng chịu tải quá mức.

Khi sụn chêm bị rách, khả năng phân bố lực của khớp gối có thể suy giảm. Nếu tổn thương kéo dài hoặc đi kèm các thương tổn khác, nguy cơ thoái hóa khớp gối có thể tăng.

Nguyên nhân gây rách sụn chêm

Rách sụn chêm do chấn thương

Đây là nguyên nhân thường gặp ở người trẻ và những người chơi thể thao.

Một số tình huống có thể gây rách sụn chêm gồm:

• Xoay hoặc vặn khớp gối đột ngột.
• Thay đổi hướng chạy quá nhanh.
• Ngã hoặc va chạm mạnh.
• Ngồi xổm hoặc đứng lên đột ngột trong tư thế bất lợi.
• Chấn thương khi chơi bóng đá, bóng rổ, tennis hoặc các môn thể thao có động tác xoay người.
• Tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động.

Rách sụn chêm có thể xảy ra đơn độc hoặc đồng thời với tổn thương dây chằng, đặc biệt là dây chằng chéo trước.

Rách sụn chêm do thoái hóa

Theo tuổi tác, mô sụn chêm dần thay đổi về cấu trúc và giảm khả năng chịu lực. Khi đó, những động tác tương đối nhẹ như ngồi xổm, quỳ hoặc xoay người cũng có thể làm sụn chêm bị rách.

Rách sụn chêm do thoái hóa thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, đồng thời có thể đi kèm thoái hóa khớp gối.

Triệu chứng rách sụn chêm

Biểu hiện của rách sụn chêm phụ thuộc vào vị trí, kích thước và dạng rách.

Đau khớp gối

Đau thường xuất hiện ở vùng khe khớp, có thể ở phía trong hoặc phía ngoài tùy sụn chêm bị tổn thương.

Cơn đau có thể tăng khi:

• Đi bộ lâu.
• Lên xuống cầu thang.
• Ngồi xổm.
• Quỳ gối.
• Xoay người khi chân đang chịu trọng lượng.
• Gập hoặc duỗi gối sâu.

Sưng khớp gối

Khớp gối có thể sưng sau chấn thương. Một số trường hợp sưng xuất hiện ngay, trong khi những trường hợp khác có thể sưng sau vài giờ hoặc sau một thời gian vận động.

Cảm giác kẹt hoặc khóa khớp

Một số kiểu rách sụn chêm có thể khiến người bệnh cảm thấy khớp gối bị kẹt, khó duỗi hoặc khó gập hoàn toàn.

Đây là triệu chứng đáng chú ý, đặc biệt khi tình trạng khóa khớp kéo dài.

Khớp gối phát ra tiếng lục cục

Người bệnh có thể cảm thấy hoặc nghe tiếng lục cục, lạo xạo khi gập duỗi gối. Tuy nhiên, triệu chứng này không đặc hiệu cho rách sụn chêm và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác của khớp gối.

Hạn chế vận động

Đau, sưng và cảm giác kẹt khớp có thể khiến người bệnh giảm khả năng gập hoặc duỗi gối.

Cảm giác khớp gối không vững

Một số trường hợp người bệnh có cảm giác chân bị khuỵu hoặc khớp gối không ổn định, đặc biệt khi rách sụn chêm đi kèm tổn thương dây chằng.

Các dạng rách sụn chêm thường gặp

Rách sụn chêm có nhiều hình thái khác nhau, chẳng hạn:

• Rách dọc.
• Rách ngang.
• Rách hướng tâm.
• Rách dạng quai xô.
• Rách phức tạp.
• Rách thoái hóa.

Mỗi dạng rách có đặc điểm khác nhau về vị trí, kích thước, khả năng tự lành và lựa chọn điều trị.

Rách sụn chêm có tự lành không?

Khả năng tự lành phụ thuộc rất nhiều vào vị trí và mức độ rách.

Sụn chêm có vùng ngoại vi được cung cấp máu tốt hơn và vùng trung tâm ít hoặc gần như không có mạch máu. Vì vậy, những tổn thương nằm ở vùng có nguồn cung cấp máu tốt có khả năng lành cao hơn so với những vết rách nằm ở vùng ít mạch máu.

Ngoài ra, bác sĩ còn phải đánh giá:

• Tuổi của người bệnh.
• Kích thước và hình dạng vết rách.
• Mức độ đau và hạn chế vận động.
• Có khóa khớp hay không.
• Có tổn thương dây chằng hoặc sụn khớp đi kèm hay không.
• Mức độ thoái hóa khớp gối.

Do đó, không phải trường hợp rách sụn chêm nào cũng cần phẫu thuật, nhưng cũng không nên tự xác định rằng tổn thương sẽ tự khỏi mà không được đánh giá.

Chẩn đoán rách sụn chêm

Bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh.

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi về cơ chế chấn thương, vị trí đau và các triệu chứng kèm theo, đồng thời thực hiện những nghiệm pháp vận động nhằm đánh giá khả năng tổn thương sụn chêm.

Chụp X-quang

X-quang không cho thấy trực tiếp vết rách sụn chêm nhưng có thể giúp đánh giá xương và phát hiện những nguyên nhân khác gây đau khớp gối, chẳng hạn như thoái hóa hoặc tổn thương xương.

Chụp cộng hưởng từ MRI

MRI khớp gối là phương tiện hình ảnh quan trọng để đánh giá sụn chêm và các cấu trúc phần mềm khác.

MRI có thể giúp xác định:

• Vị trí rách.
• Hình thái rách.
• Mức độ tổn thương.
• Tình trạng dây chằng.
• Sụn khớp.
• Xương và các cấu trúc quanh khớp.

Điều trị rách sụn chêm

Điều trị phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Điều trị bảo tồn

Những trường hợp rách nhỏ, triệu chứng nhẹ hoặc rách do thoái hóa có thể được điều trị không phẫu thuật.

Các biện pháp có thể bao gồm:

• Nghỉ ngơi tương đối.
• Hạn chế những hoạt động gây đau.
• Chườm lạnh trong giai đoạn sưng đau cấp.
• Thuốc giảm đau hoặc chống viêm khi phù hợp và được bác sĩ chỉ định.
• Vật lý trị liệu.
• Các bài tập phục hồi chức năng nhằm tăng sức mạnh cơ đùi và cải thiện khả năng vận động khớp gối.

Phẫu thuật nội soi khớp gối

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nội soi.

Hai hướng xử trí phổ biến là:

Khâu sụn chêm: cố gắng bảo tồn và phục hồi phần sụn chêm bị rách. Phương pháp này thường được ưu tiên khi hình thái và vị trí vết rách có khả năng lành sau khâu.

Cắt lọc hoặc cắt phần sụn chêm bị tổn thương: loại bỏ phần sụn chêm rách gây triệu chứng khi không thể sửa chữa hoặc bảo tồn hiệu quả.

Mục tiêu hiện nay thường là bảo tồn tối đa mô sụn chêm còn chức năng, thay vì cắt bỏ càng nhiều càng tốt.

Phục hồi chức năng sau rách sụn chêm

Phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng cả trong điều trị bảo tồn và sau phẫu thuật.

Chương trình tập luyện có thể hướng tới:

• Giảm đau và sưng.
• Khôi phục tầm vận động khớp gối.
• Tăng sức mạnh cơ tứ đầu đùi.
• Tăng sức mạnh nhóm cơ quanh khớp háng và gối.
• Cải thiện khả năng giữ thăng bằng.
• Khôi phục khả năng đi lại và vận động.

Không nên tự ý tập các bài gập gối sâu, xoay gối hoặc chịu tải mạnh khi đang có đau và chưa được đánh giá đầy đủ.

Rách sụn chêm có nguy hiểm không?

Rách sụn chêm không phải lúc nào cũng là tình trạng nghiêm trọng hoặc bắt buộc phải phẫu thuật. Tuy nhiên, tổn thương gây đau kéo dài, khóa khớp hoặc hạn chế vận động cần được đánh giá chuyên khoa.

Đặc biệt, nếu rách sụn chêm kết hợp với tổn thương dây chằng hoặc sụn khớp, việc điều trị cần được xây dựng dựa trên toàn bộ tình trạng của khớp gối.

Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám khi:

• Đau gối kéo dài sau chấn thương.
• Khớp gối sưng tái diễn.
• Không thể gập hoặc duỗi gối bình thường.
• Khớp gối thường xuyên bị kẹt hoặc khóa.
• Có cảm giác khớp gối không vững.
• Đau tăng khi đi lại, lên xuống cầu thang hoặc ngồi xổm.
• Điều trị tại nhà nhưng triệu chứng không cải thiện.

Phòng ngừa rách sụn chêm

Không phải tất cả trường hợp rách sụn chêm đều có thể phòng tránh, đặc biệt là tổn thương liên quan đến thoái hóa. Tuy nhiên, có thể giảm nguy cơ chấn thương bằng cách:

• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao.
• Tăng cường sức mạnh cơ đùi và cơ quanh khớp gối.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Sử dụng kỹ thuật vận động đúng khi chơi thể thao.
• Hạn chế các động tác xoay gối đột ngột khi chân đang chịu tải.
• Điều trị và kiểm soát các bệnh lý thoái hóa khớp gối.

Câu hỏi thường gặp về rách sụn chêm

Rách sụn chêm có phải mổ không?

Không phải tất cả trường hợp đều phải mổ. Quyết định điều trị phụ thuộc vào vị trí, hình dạng, mức độ rách, triệu chứng và tình trạng các cấu trúc khác của khớp gối.

Rách sụn chêm có đi lại được không?

Nhiều người vẫn có thể đi lại khi bị rách sụn chêm, đặc biệt nếu tổn thương nhẹ. Tuy nhiên, đi lại nhiều hoặc vận động sai cách có thể làm triệu chứng đau và sưng tăng lên.

Rách sụn chêm có chữa khỏi hoàn toàn không?

Tiên lượng phụ thuộc vào loại rách, vị trí tổn thương, tuổi, tình trạng khớp gối và phương pháp điều trị. Những tổn thương phù hợp có thể được bảo tồn hoặc khâu phục hồi, trong khi một số trường hợp cần xử lý phần sụn chêm bị rách.

Rách sụn chêm có gây thoái hóa khớp gối không?

Rách sụn chêm, đặc biệt khi đi kèm mất hoặc cắt bỏ đáng kể mô sụn chêm, có thể làm thay đổi cơ học khớp và góp phần làm tăng nguy cơ thoái hóa theo thời gian. Vì vậy, bảo tồn tối đa phần sụn chêm còn chức năng là một mục tiêu quan trọng trong điều trị.

Kết luận

Rách sụn chêm là một trong những tổn thương thường gặp ở khớp gối, có thể xuất hiện do chấn thương thể thao, tai nạn hoặc quá trình thoái hóa theo tuổi. Các triệu chứng điển hình gồm đau tại khe khớp, sưng, hạn chế vận động, cảm giác kẹt hoặc khóa khớp.

Chẩn đoán thường dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với chẩn đoán hình ảnh, trong đó MRI có vai trò quan trọng trong đánh giá tổn thương sụn chêm. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được điều trị bảo tồn, phục hồi chức năng, khâu sụn chêm hoặc phẫu thuật xử lý phần sụn chêm tổn thương.